Goed bestuur in Vlaamse sportfederaties: eerste resultaten van een Europese vergelijkende studie

In Vlaanderen gebeurde er het afgelopen jaar heel wat rond goed bestuur. Er zijn duidelijk vastgelegde harde en zachte indicatoren voor Vlaamse sportfederaties en heel wat federaties maakten dan ook werk van hun goed bestuur, zowel op papier als in de praktijk. Maar ook Europa zette sterk in op goed bestuur in de sport en besliste om onder andere de nationale "Sports Governance Observer” te ondersteunen.

Dat Europees project heeft als voornaamste doel sportfederaties op nationaal en subnationaal niveau te inspireren en te stimuleren om de kwaliteit van hun bestuur te verbeteren. Het project staat dus los van de indicatoren binnen het decreet, maar uiteraard zijn er inhoudelijk sterke linken.

 

De nationale wie?

Dit project wordt getrokken door Play The Game en ondersteund door het Deens Instituut voor Sport Studies en de Europese Unie (via een Erasmus+ subsidie van €383.000). Het onderzoek bundelt de expertise van negen Europese universiteiten. Zij analyseren aan de hand van een gezamenlijke gestandaardiseerde vragenlijst en objectieve procedure de status van goed bestuur in minstens acht sportfederaties in eigen land. Daarnaast zijn er ook een aantal geassocieerde partners uit het Europese sportveld bij het onderzoek betrokken om de link met de praktijk te bewaken.

VSF neemt deel aan dit project, zodat we op de voet kunnen volgen welke goede voorbeelden (zowel in de praktijk als op beleidsniveau) in andere landen inspirerend kunnen werken voor Vlaanderen en om de evolutie binnen en tussen Europese landen rond dit topic te kennen.

De nationale wat?

Het door Erasmus + gesubsidieerde project van de "National Sports Governance Observer" wil sportfederaties stimuleren op vlak van goed bestuur.

Meer specifiek wil het project:

  • via een meetinstrument federaties in staat stellen zich te spiegelen aan de "state of the art" op vlak van goed bestuur
  • duurzame netwerken uitbouwen tussen verschillende partners overheen de langsgrenzen met een gedeelde interesse in goed bestuur in sport
  • het debat rond goed bestuur op gang brengen om zo beleidsmakers te stimuleren om een robuust en kwalitatief kader te ontwikkelen op vlak van goed bestuur, waarbinnen publieke middelen aan sportorganisaties toegekend kunnen worden
  • vergelijkend onderzoek aan de hand van de NSGO indicatoren voeren om objectief de mate van goed bestuur in kaart te brengen in de verschillende landen.

In de praktijk? Praatavond!

In het kader van dit project organiseert VSF op 3 mei een praatavond rond goed bestuur, om ervaringen en kennis te kunnen uitwisselen tussen Vlaamse federaties, Nederlandse bonden en experts.

Wil jij graag met een aantal collega's uit Vlaanderen en Nederland van mening wisselen over de implementatie van goed bestuur in de praktijk (hoe pak ik het aan, wat zijn mogelijke opportuniteiten of drempels, enz.), klik hier dan even door en schrijf je in.

 

Veel federaties toonden een oprechte interesse in de gestelde vragen en in het identificeren van zwakke punten in hun werking en structuren. Vanuit het NSGO-project hopen we dat dit extra inzicht in de achterliggende principes van goed bestuur (waarom ze belangrijk zijn en hoe ze te implementeren) een verschil kan maken om de volgende trede op de goed bestuur-ladder te nemen.

De vier dimensies

Het NSGO-instrument bestaat uit 274 indicatoren in 4 dimensies.

  • Transparantie-indicatoren vergroten het vertrouwen in de organisatie en prikkelen om beter te presteren.
  • Democratische indicatoren bewaken de inspraak van belanghebbenden, wat leidt tot sterker en gedragen beleid en motivatie van de bestuurders om het beste van zichzelf te geven.
  • Principes op vlak van interne verantwoordelijkheid en controle stimuleren leerprocessen en verkleinen risico op machtsmisbruik.
  • Initiatieven op vlak van maatschappelijke verantwoordelijkheid versterken het bestaansrecht en de geloofwaardigheid van de organisatie, creëren een positieve relatie met belanghebbenden en dragen bij tot effectiever beleid. 

Welke landen doen mee?

Volgende 9 landen zijn volwaardig of geassocieerd partner in het project en voeren het onderzoek nationaal (in ons geval op Vlaams niveau) uit:

  • België (Vlaanderen)
  • Cyprus
  • Duitsland
  • Denemarken
  • Montenegro
  • Nederland
  • Noorwegen
  • Polen
  • Roemenië

Brazilië is ook als geassocieerde partner in het project gestapt maar hun resultaten worden, als niet Europese partner, niet opgenomen in de (voorlopige) resultaten.

Welke sporttakken/federaties worden bevraagd?

Vijf sporttakken worden in alle deelnemende landen onder de loep genomen:

  1. atletiek
  2. voetbal
  3. handbal
  4. zwemmen
  5. tennis

Daarnaast mag elk deelnemend land nog drie extra federaties selecteren, dit om eventuele specifieke populaire sporten aan bod te kunnen laten komen en om de steekproef niet te beperken tot enkel grote sportfederaties. Als algemene suggestie hiervoor werden gymnastiek, triatlon en de koepelfederatie naar voor geschoven. Die drie zijn ook in Vlaanderen gekozen.

Resultaten

De onderzoekers waren verrast over de positieve, constructieve manier waarop ze verwelkomd werden in de federaties om hun onderzoek te doen.

Voorloper en gangmaker van dit project was immers de internationale versie van de Sports Governance Observer (kort: SGO), waarbij internationale federaties bevraagd werden op vlak van goed bestuur. De sfeer waarin het SGO onderzoek verliep was zeker niet altijd zo positief en ook de resultaten waren niet om trots op te zijn. De nationale koepels scoren een stuk beter! Dit neemt niet weg dat we ook moeten erkennen dat er nog progressiemarge is. Een progressie die sterk is ingezet in Vlaanderen, daar zijn we van overtuigd.

Op 26 november 2017 werd een eerste voorlopige onderzoeksrapport van het project voorgesteld op het Play The Game congres in Eindhoven. Het rapport geeft meer informatie over het meetinstrument, de set van 274 indicatoren van goed bestuur. Het geeft ook al een eerste inzicht in de resultaten, al moet hier nog voorzichtig mee omgesprongen worden. Er zijn enkel gemiddelden overheen alle landen beschikbaar, maar tussen de landen zitten vaak grote verschillen. Ook zijn nog niet alle landen volledig klaar met de dataverzameling.

Gemiddeld gezien hebben de nationale (voor ons dus te lezen als “Vlaamse") federaties tranparante verkiezingsprocedures voor bestuursleden, 70% van de bevraagde federaties gebruiken externe auditbureaus voor de boekhouding en 80% van hen publiceren hun interne reglementen (statuten, huishoudelijk reglement, enz) op de website. Toch is er ook nog ruimte voor verbetering:

  • Over de (motivatie van de) beslissingen van de raad van bestuur en de vergoeding van bestuurders blijven we vaak in het ongewisse.
  • Er zijn vaak onvoldoende inspraakmogelijkheden voor atleten of sporters.
  • Genderbeleid is vaak afwezig.
  • Te weinig proactieve maatschappelijke projecten.
  • Te weinig goed bestuur promoten bij de aangesloten clubs.

Hieronder lees je een overzicht van de opvallende sterktes en zwaktes per dimensie. Let op: dit zijn resultaten anno 2017 en de cijfers zijn gemiddelden overheen alle deelnemende landen.

 

Sterktes

Zwaktes

Transparantie

  • 95% publiceert hun statuten en sportreglementen.
  • 78% publiceert interne reglementen (huishoudelijk reglement e.d.).
  • 94% publiceert de namen van hun bestuurders. 
  • 86% publiceert basisinformatie over de aangesloten clubs.
  • 34% publiceert beslissingen van de raad van bestuur en 28% geeft ook meer informatie over het beslissingsproces.
  • 34% publiceert informatie over vergoedingen en 25% doet dit ook apart voor de bestuursleden.

Democratie

  • 88% heeft duidelijke verkiezingsprocedures voor bestuursleden.
  • In 88% wordt minstens de helft van de bestuurders verkozen door de AV.
  • 38% betrekt atleten op een formele manier in hun beleidsvoering.
  • 26% consulteert atleten bij het opmaken van het beleidsplan.
  • 22% onderneemt acties gericht op genderevenwicht.
  • 44% hanteert gelimiteerde bestuursmandaten in de tijd.

Interne verantwoordelijkheid en controle

  • 89% heeft statuten die bepalen dat de AV de financiën moet goedkeuren.
  • 75% heeft statuten of interne reglementen die bepalen dat de raad van bestuur het beleid bepaalt.
  • 71% heeft een extern financieel auditbureau.
  • 26% heeft een financiële strategie op lange termijn.
  • 44% heeft een gedragscode voor bestuursleden.
  • 38% heeft een beleid rond belangenconflicten voor bestuurders.

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

  • 84% implementeert disciplinaire maatregelen (WADA-conform) in de anti-dopingstrijd.
  • 76% werkt formeel samen met het nationale anti-doping agentschap.
  • 66% onderneemt acties om sport voor allen te promoten.
  • 37% heeft bepalingen in zijn gedragscode in funtie van de fysieke integriteit van atleten/sporters.
  • 32% heeft procedures voor het behandelen van klachten van seksueel grensoverschrijdend gedrag. 
  • 32% heeft een formeel anti-racisme beleid.
  • 20% onderneemt acties bij het organiseren van evenement gericht op ecologische duurzaamheid.
  • 39% heeft een beleid rond match-fixing.

Hoe zit het met Vlaanderen?

Hoewel het nog even wachten is op de exacte resultaten, werd op het Play The Game congres eind november 2017 al een tip van de sluier gelicht: Vlaamse sportfederaties scoren doorgaans bovengemiddeld, een mooie bevestiging van alle inspanningen die de Vlaamse federaties al leverden in het formaliseren van hun goed bestuur. Meer details over de Vlaamse resultaten zullen te lezen zijn in het definitieve rapport eind 2018.

En nu?

  • Het definitieve rapport zal een gedetailleerd overzicht bieden van de stand van zaken van goed bestuur van de acht federaties in elk partnerland en zal aanbevelingen doen om de federaties te informeren over goed bestuur en te stimuleren er verder op in te zetten.
  • Er zijn concrete plannen om dit instrument in nog veel meer landen toe te passen in de loop van 2018. Een aantal landen liet hun interesse al blijken.
  • Alle partners in het project organiseren in de loop van 2018 een nationaal seminarie rond goed bestuur. In Vlaanderen is dit de praatavond goed bestuur op 3 mei in Brasschaat.

Bronnen

  • Preliminary report, te downloaden via deze link.
  • Presentatie van de eerste resultaten van de NSGO op het Play The Game Congres, hier te lezen.
Auteur: 
Leen Magherman